مسائل شرعی شهرستان بافت

مسائل شرعی و فرهنگی شهرستان بافت

ارزش کار و کارگر در اسلام
نویسنده : محمد ابراهیم پور - ساعت ۳:٠٧ ‎ب.ظ روز ٧ اردیبهشت ۱۳٩٠
 

در فرهنگ اسلام هرگونه تلاش و فعالیت که باز دهی مثبتی در پی دارد کار نامیده می شود. کار و تلاش، جوهره و وظیفه هر انسان است. خداوند در قرآن فرموده: «او خدایی است که شما را از خاک بیافرید و به آباد ساختن جهان گماشت».

از دیدگاه اسلام، کار عبادت است و سعی برای کسب روزی نه تنها دنیاپرستی نیست، بلکه جهاد در راه خداوند سبحان محسوب می شود. امام کاظم علیه السلام در این باره می فرمایند: «هر کس که روزی خود را از راه حلال به دست آورد تا خود و خانواده اش را تأمین کند، همانند مجاهد در راه خداست».


منزلت کارگر از نگاه پیامبر صلی الله علیه و آله

در بسیاری از احادیث و روایات دینی، شأن کارگر همانند کسی است که به عبادت خدا مشغول است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز خود کار می کرد و پیوسته به مسلمانان سفارش می فرمود که برای تأمین و اداره زندگی خود کار کنند و دست از تلاش برندارند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در حدیثی فرموده اند: «کسی که برای کسب درآمد حلال تلاش می کند در راه خداوند قدم نهاده است.» و در باب استقلال اقتصادی و ارزش کسی که با زحمت بازوی خود نان می خورد فرموده اند: «خداوند به کسی که از زحمت و کار بازوی خود روزی می خورد، با رحمت و محبت نگاه می کند.» و باز فرمودند: «خداوند مؤمن کارگر و دارای شغل و حرفه را دوست دارد.» و «اینان دوستان خدایند.»

روایاتی درباره کار و کارگر

تحصیل روزی حلال، بر هر مرد و زن مسلمان واجب است. (پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله )

بهترین اعمال تو آن عملی است که با آن بتوانی امور روزمره زندگی خود را سامان دهی. (حضرت علی علیه السلام )

انسان بی کار و تنبل در دین و دنیایش ضرر می کند. (امام باقر علیه السلام )

من به شما توصیه می کنم که در فقر و غنا، در دارایی و ناداری، دست از کار و تحصیل روزی برندارید. (حضرت علی علیه السلام )

علما، امین مردم و پرهیزکاران، دژهای مستحکم و کارگران، رؤسای جامعه اند. (امام صادق علیه السلام )

حتی اگر می دانید که فردا، مرگ شما فرا خواهد رسید هرگز دست از تحصیل روزی و کار برندارید. (امام صادق علیه السلام )

سرزنش بیکار و بیکاری

از نظر اسلام، بیکاری و بطالت، و شخصی که توان و امکان کار کردن دارد ولی مبادرت به انجام کاری نمی کند، به شدت مذمّت و سرزنش شده است. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مکررا تأکید می فرمود: «کسی که بار هزینه های خود را بر دوش دیگران اندازد مورد لعنت خداوند قرار می گیرد.» بیکاری آثار مخرب فراوانی برای جامعه دارد و منشأ فسادهای اخلاقی و اجتماعی بسیاری است، «رأی و نظر شخص بیکار از اعتبار اجتماعی برخوردار نیست.» و بیکاری، عامل ارتکاب جرم و گناه تلقی شده است.

حقوق کارگر از نگاه اسلام

از نگاه اسلام و احادیث اهل بیت علیهم السلام ، عدم پرداخت و یا تأخیر در پرداخت حقوق کارگر «ظلم» تلقی شده و در بعضی روایات، ندادن حقوق کارگران، گناهی نابخشودنی قلمداد گردیده است. حقوق کارگر مزد کار اوست که پسندیده است از قبل تعیین شده و به محض اتمام کار پرداخت شود. از پیامبر صلی الله علیه و آله حدیثی نقل شده که توصیه می کنند «هرگاه کسی را برای انجام کاری اختیار کردید، قبل از انجام کار دستمزد او را تعیین کنید.»

شرکت در اعمال و فرایض دینی

در متون دینی به عنوان یکی از حقوقی که برای کارگران به آن تصریح شده، مسأله حق شرکت در اعمال و فرایض دینی و از جمله نماز جمعه و جماعت است. چه زیباست که کارفرمایان در حین انجام کار مانع از حضور کارگران در اعمال و فرایض دینی نشوند و آنان را در انجام این اعمال آزاد بگذارند. در این باره رسول خدا صلی الله علیه و آله کارفرمایان را توصیه می کند که: «هر کارفرمایی که از شرکت کارگران در نماز جمعه جلوگیری کند گناهکار است؛ ولی هرگاه به آنان اجازه دهد در نماز شرکت کنند، در ثواب آنان شریک خواهد بود.»

امام صادق علیه السلام و حقوق کارگر

ائمه و اهل بیت علیهم السلام به حقوق کارگران اهمیت می دادند و سفارش می کردند: همیشه پیش از اتمام کار، حقوق کارگر را پرداخت کنید. «حَنّان بن شعیب» می گوید: چند نفر کارگر را برای کار در یکی از باغ های امام صادق علیه السلام به خدمت گرفته بودیم که تا عصر کار کنند. چون کارشان به آخر رسید حضرت به نماینده خود فرمود: «پیش از آن که عرقشان بخشکد مزدشان را بپردازید.»

کارگر و قدم نهادن در راه خدا

کارگران، با هر عملی که در راه تأمین نیازهای خانواده انجام می دهند به واقع در راه رضایت و خشنودی خدا گام می نهند. آورده اند که روزی پیامبر صلی الله علیه و آله با اصحاب خود نشسته بودند، جوان نیرومندی را دیدند که اول صبح مشغول کار و کوشش است. بعضی از حاضران گفتند: شایسته بود که این جوان نیروی جوانی را در راه خدا به کار می گرفت. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: چنین نگویید، اگر این جوان کار می کند تا نیازمندی های خود را تأمین کند و از دیگران بی نیاز گردد، در راه خدا گام برداشته و همچنین اگر به نفع پدرو مادر ناتوان و کودکان خردسالش کار می کند تا آن ها را از مردم بی نیاز سازد، باز در راه خدا قدم برداشته است.»

کار و کارگر در آینه کلام امام خمینی رحمهم الله

چرخ عظیم جوامع بشری با دست توانای کارگران در حرکت و چرخش است. حیات یک ملت مرهون کار و کارگر است.

طبقه شریف کارگر ثابت کرد که قادر است با خواست خداوند متعال، کشور عزیز را با کوشش شبانه روزی از وابستگی نجات دهد.

اگر کشوری رو به رشد برود، با دست شما کارگران عزیز رو به رشد می رود و اگر رو به انحطاط برود باز هم با شماست که رو به انحطاط می رود.

ملت شریف ما اگر در این انقلاب بخواهند پیروز شود باید دست از آستین برآورده، به کار بپردازد.

روز کارگر، روز دفن سلطه ابرقدرت هاست.

کار و کارگر در کلام رهبر معظم انقلاب اسلامی

کار برای توسعه کشور عبادت است.

من به کارگران سفارش می کنم در هر بخشی و هر جایی مشغول کار هستند، این روزها را روز کار بدانند، این دوران را دوران کار جدی تلقی کنند و کار را هم عبادت بدانند. این کاری که شما برای توسعه و پیشرفت کشور می کنید یک عبادت قطعی است. به مسؤولان هم سفارش می کنم که پاس طبقات کارگر و محروم و مستضعف و این مردم مؤمن را بدارند، آن ها را در قوانین، در مراجعات اداری و سایر مراجعات گوناگونی که با دستگاه های دولتی دارند مورد توجه قرار دهند.

(کارگران) قدر خودشان را بشناسند و بفهمند که وجود آن ها چه قدر در سرنوشت یک ملت مؤثر است.

ویژگی های کارگر نمونه

یکی از اساسی ترین بنیان های اجتماعی و اقتصادی یک جامعه، کارگران هستند. کار یک کارگر به گردش چرخ های توسعه یک ملت کمک شایانی می کند. در این بین کسانی که با رعایت موازین و اصول دینی و اسلامی، برای امرار معاش و اداره زندگی خود کارمی کنند و از دنیاپرستی و ثروت اندوزی اجتناب می کنند، همواره مورد ستایش هستند، یک کارگر نمونه هم از لحاظ اخلاق و رفتار و هم از نظر وقت شناسی و رعایت اصول کاری و هم از نحوه برخورد و رفتار با همکاران و کارفرمایان خویش، دقیق و محترم است.

کار و استراحت

بر اساس دستورات اسلامی، در هیچ کاری افراط و تفریط پسندیده نیست، هر فرد در زندگی خود علاوه بر کار، به استراحت، خودسازی، فراگیری مسائل دینی و اجتماعی نیازمند است؛ از این رو شایسته است اوقات زندگی هر کس مطابق نیازهای او چون: کار، استراحت، عبادت و تفریح تقسیم گردد. انجام کار اگر به دلیل حرص و افزودن بر دارایی باشد مورد نکوهش است؛ زیرا آن چه از این راه فراهم می شود به مراتب کم ارزش تر از استراحت و ارزش های معنوی است، کار و تلاش، هنگامی مورد ستایش و تحسین است که برای رفع نیازهای واقعی و گذران زندگی باشد.

کار و زندگی

از کلام اهل بیت و امامان معصوم علیهم السلام به دست می آید که هرگز نباید کار و مسائل کاری را با زندگی درآمیخت و باید آن ها را دو مقوله جدا از هم دانست. حضرت امام کاظم علیه السلام فرموده اند: «بکوشید اوقات خود را به چهار بخش تقسیم کنید؛ بخشی را برای راز و نیاز با خدا، قسمی را برای کار و زندگی، بخشی را برای معاشرت با برادران و دوستان مورد اطمینانی که عیب های شما را بازمی گویند و در باطن بر شما ارادت می ورزند، و وقتی را برای لذت های مباح خود قرار دهید، که با این بخش بر انجام سه بخش دیگر قدرت خواهید یافت.

همگامی کار و دانش

از دیدگاه اسلامی، کار و دانش از یکدیگر جدا نیستند. این دو اصل گران بها، هنگامی برای تعالی بشر به صورت دوبال در می آیند که همراه هم باشند؛ یعنی کار، در روشنایی علم صورت گیرد. اگر شخصی عالم باشد و گوشه نشین و دیگری کارگر باشد و جاهل، شبیه این است که در شبی تاریک، یکی چراغ به دست گیرد و گوشه ای بنشیند و دیگری بدون چراغ، راه پیمایی کند؛ از این رو شایسته است که کارگران توانمند ایران اسلامی، خود را با سلاح دانش مجهز سازند تا با همراهی کار و دانش، بر قله های رفیع عزت و افتخار دست یازند.

کار و اجتماع

انسان موجودی اجتماعی است و لازمه حیات او زندگی در کنار هم نوعان خویش است؛ از این رو برای ادامه حیات، ناگزیر از شرکت در فعالیت های اجتماعی است. توسعه و موفقیت هر جامعه بشری به تلاش و سعی و کوشش افراد آن اجتماع و چگونگی استفاده از منابع طبیعی و خدادادی که در اختیار دارند بستگی دارد؛ پس کار، نیاز حیاتی هر انسان و جامعه است و کارگر از این جهت ارزشمند می شود.

کار و آثار آن

کار کردن تنها خلاصی از فقر نیست؛ بلکه اشتغال به کار، بر عزت و شخصیّت هر فرد افزوده و او را در نظر خود و دیگران محترم می سازد. کار کردن، مایه بقا، رشد عقل و خردمندی انسان است، زیرا در کار و فعالیت های اقتصادی، هر کس به ناگزیر فکر و عقل خود را به کار می اندازد. در پرتو همین تفکر و خردورزی است که انسان مسیر تکامل را پیموده و رشد می کند. توجه به این بُعد از کار و کارگر، بر ارزش های بسیار آنان می افزاید .

کار و تهذیب اخلاق

ائمه با کار و فعالیت، به پیروان خود درس عملی می دادند و آنان را به کار و تأمین هزینه های زندگی تشویق می کردند. «روزی شخصی که خود را زاهد و تارک دنیا می دانست، حضرت امام باقر علیه السلام را در زمینی اطراف مدینه دید که در هوایی گرم مشغول کار بودند و عرق می ریختند، درصدد موعظه آن حضرت برآمد و گفت: آیا سزاوار است مرد شریفی چون شما در طلب دنیا بیرون بیاید و در چنین گرمایی متحمل رنج فراوان شود؟ در این حال اگر مرگ شما فرا رسد چه می کنید؟

حضرت فرمودند: اگر در این حال مرگ فرا رسد من در عبادتی از طاعت خدای عزوجل هستم که خود و خانواده ام را از نیاز به تو و دیگر مردمان حفظ می کنم».

کار و کارگر در سخنان بزرگان

اشخاصی که هرگز وقت ندارند، آن هایی هستند که کمتر کار می کنند.(شوپنهاور)

باید لب فروبست و بازو گشود و کار کرد و دم نزد و یقین نمود که کلید طلایی کامیابی کار و کوشش است.(بزرگمهر)

کار، پزشک طبیعت است و برای خوش بختی آدمی ضرورت دارد.(جالینوس)

کار کن پیش از آن که نیازمندی به کار وادارت کند.(بنیامین فرانکلین)

کار و کارگر در آینه شعر

هر که نان از عمل خویش خورد منت حاتم طایی نبرد

(سعدی)

یقین دان که کاری که دارد دوام بلندی پذیرد از آن کار، نام

(سعدی)

چو کوشا بود مرد در کار خویش روا بیند از کار، بازار خویش

(اوحدی)

همین امروز میکُن کار امروز که فردا از برای کار فرداست
به کار اندر آ، این چه پژمردگی است که پایان بی کاری افسردگی است

(نظامی)

سرمایه اغنیا اگر کار کند با زحمت و دست کارگر کار کند
جان، بنده رنج و زحمت کارگر است دل غرقه به خون ز محنت کارگر است
با دیده انصاف، چو نیکو نگری آفاق، رهین منّت کارگر است

(فرخی یزدی)