مسائل شرعی شهرستان بافت

مسائل شرعی و فرهنگی شهرستان بافت

حقوق کودک و مادر در قرآن
نویسنده : محمد ابراهیم پور - ساعت ۱٢:۱۳ ‎ق.ظ روز ٩ اردیبهشت ۱۳٩٠
 


اسلام در 1400 سال پیش به حقوق کودکان و مادران توجه کرده و انسانها را به رعایت عدالت و کرامت انسانی درباره آنها دعوت نموده است.

اسلام در 1400 سال پیش به حقوق کودکان و مادران توجه کرده و انسانها را به رعایت عدالت و کرامت انسانی درباره آنها دعوت نموده است. این موضوع را می توان در آیات - 233 سوره بقره، 15 سوره احقاف، 14 سوره لقمان، 23 سوره نساء و 6 سوره طلاق- مورد جستجو قرار داد و از این طریق می توان به اهمیت حقوق بشر در اسلام پی برد.

البته موضوع اصلی این مقاله بررسی حقوق کودک و مادر در دوره شیردهی است و از آنجا که این دوره برای کودک و مادر دوره حیاتی و با اهمیتی به شمار می رود سعی شده که بر اساس آیه 233 سوره بقره به ارائه مطالبی در این خصوص بپردازیم.


این آیه در باره مدت شیردهی، تأمین هزینه زندگی مادر در دوره شیردهی، رعایت حقوق کودک و عدم سوء استفاده از کودک در دوره شیردهی و بازداشتن کودک از شیر احکامی بیان نموده است، که در این نوشته به ذکر آنها می پردازیم.

الف) مدت شیردهی به نوزاد:

 این آیه در ابتدا مدت شیردهی به نوزاد را مورد توجه قرار داده و می فرماید: مادران فرزندان خود را دو سال تمام شیر می دهند. سپس می فرماید: این برای کسی است که بخواهد دوران شیرخوارگی را کامل کند.

 یعنی مدت شیر دادن لازم نیست دو سال تمام باشد، دو سال برای کسی است که می خواهد شیر دادن را کامل کند، ولی مادران حق دارند با توجه به وضع نوزاد و رعایت سلامت او این مدت را کمتر کنند1البته بر اساس احادیثی که از معصومین (علیهم السلام) ذکر شده است، این مدت نباید کمتر از 21 ماه باشد زیرا شیر دادن کمتر از یک 21 ماه ستم به کودک شمرده شده است. در اینجا به دو حدیث زیر که از امام صادق(علیه السلام) در جلد 15 کتاب وسائل الشیعه آمده اشاره و به آنها اکتفا می کنیم:

امام صادق(ع) در حدیث اول می فرمایند:

 حد واجب شیر دادن 21 ماه است و به هر میزان که از 21 ماه کمتر شود، کمتر از حد لازم شیر داده است، و اگر بخواهد دوره شیردهی را کامل وتمام کند پس لازم است 2 سال تمام شیر بدهد. ایشان در حدیث دیگری می فرمایند: حد ضروری شیر دادن 21 ماه است و آنچه که کمتر از این مدت شیر داده شود ستمی است که بر کودک رفته است.2

ب) هزینه زندگی مادر در دوره شیردهی:

 در این خصوص نظر قرآن کریم این است که هزینه زندگی مادر از نظر غذا و لباس در دوران شیر دادن بر عهده پدر نوزاد است تا مادر با خاطری آسوده بتواند فرزند را شیر دهد. لذا در ادامه آیه می فرماید: و بر آن کسی که فرزند برای او متولد شده(پدر) لازم است خوراک و پوشاک مادران را به طور شایسته بپردازد. و برای توضیح بیشتر می فرماید: هیچ کس موظف نیست بیش از مقدار توانایی خود را انجام دهد. بنابراین هر پدری به اندازه توانایی خود وظیفه دارد.

ج) آیه در حکم مهم دیگری با قاطعیت از حقوق کودک دفاع کرده و می فرماید:

 نه مادر (به خاطر اختلاف با پدر ) حق دارد به کودک ضرر برساند و نه پدر(به خاطر اختلاف با مادر).یعنی هر یک از این دو حق ندارند سرنوشت کودک را وجه المصالحه خود قرار دهند و بر جسم و روح نوزاد ضربه وارد کنند. مردان نباید حق حضانت و نگهداری مادران را با گرفتن کودکان در دوران شیرخوارگی از آنها پایمال کنند، که زیانش به فرزند رسد و مادران نیز نباید از این حق شانه خالی کرده و به بهانه های گوناگون از شیر دادن کودک خودداری کرده یا پدر را از دیدار فرزندش محروم سازند.3 پدر و مادری که کودک را قربانی اختلافات خود نموده و به کودک توجهی نمی کنند در واقع ظلم بزرگی نسبت به او روا می دارند. زیرا کودکی که از نعمت محبت برخوردار نباشد در آینده دچار مشکلات عدیده اجتماعی خواهد شد.

د) قسمت دیگری از آیه که متوجه حقوق مادر است چنین بیان می کند: آنچه که به حکم شرع به گردن پدر نوزاد است، مانند خرجی و لباس، در صورتی که پدر فوت شود به گردن وارث او خواهد بود.4 یعنی در صورت فوت پدر نوزاد، این وظیفه بر عهده ورثه او است که مخارج و مایحتاج بیوه او را به نحو شایسته و مطلوب تأمین کنند.

و) مسئله بازداشتن کودک از شیر نکته دیگری است که آیه درمورد آن می فرماید:پس اگر پدر و مادر بخواهند با توافق و رضایت یکدیگر، کودک خود را زودتر از دو سال از شیر باز گیرند، برآن دو گناهی نیست. نکته قابل توجه در اینجا، تأکید بر مشورت و توافق آن دو برای رقم زدن سرنوشت بهتر برای کودک است؛ چرا که هرکدام چیزهایی در مورد تربیت وآینده و صوابدید کودک می دانند که از عهده یک تن بر نمی آید.5

ه) گاه می شود که مادر از حق خود در مورد شیر دادن و حضانت و نگهداری فرزند خودداری می کند و یا به راستی مانعی برای او پیش می آید، در این صورت باید راه چاره ای اندیشیده شود، لذا آیه می فرماید: اگر( با عدم توانایی یا عدم موافقت مادر) خواستید دایه ای برای فرزندان خود بگیرید، گناهی بر شما نیست، هرگاه حق گذشته مادر را بپردازید.
6 در پایان آیه به همگان هشدار می دهد که تقوای الهی پیشه کنید و بدانید خدا به آنچه انجام می دهید بیناست.

آیات فوق پاسخی است به کسانی که اسلام را به عدم رعابت حقوق بشر محکوم می کنند. زیرا احکام ذکر شده به خوبی نشان می دهد که اسلام تا چه حد به حقوق کودکان و همچنین زنان توجه دارد و رعایت عدالت و انصاف را در رابطه با آنان نموده است.