مسائل شرعی شهرستان بافت

مسائل شرعی و فرهنگی شهرستان بافت

احکام نذر و قسم از نگاه امام خمینی
نویسنده : محمد ابراهیم پور - ساعت ۱٠:٤۱ ‎ق.ظ روز ۱٢ اردیبهشت ۱۳٩٠
 
مراد از قسم آن است که سوگند یاد کند که کارى را بکند یا نکند بعد از این ،مثل این که بگوید و اللََّه فلان روز را روزه مى‏گیرم یا و اللََّه فلان کار را نمى‏کنم و از براى آن شرایط و احکامى است .


مسأله 1شرط است که قسم با لفظ باشد ،و در آدم لال با اشاره نیز صحیح است ،و لکن به نوشتن صحیح نیست و لازم نیست که لفظ عربى باشد و به فارسى و سایر زبانها نیز واقع مى‏شود .

مسأله 2شرط است که قسم به خدا باشد چه به ذات مقدس یا به اسمى که براى خداى تعالى است مثل «اللََّه »در عربى و «خدا »در فارسى یا به وصفى که به غیر خدا گفته نمى‏شود مثل «رحمن »یا به وصفى که از مختصات خداست مثل آفریننده زمین و آسمان ،یا صفاتى که اگر گفته شود بى‏قرینه خداوند را مى‏فهماند ،مثل پروردگار ،آفریننده ،روزى دهنده و اگر از صفاتى است که هم به خدا نسبت مى‏دهند و هم به غیر خدا و از ذکر آن بدون قرینه ،خدا فهمیده نمى‏شود ،پس اگر به این قسم صفات قسم بخورد و مرادش خدا باشد ،احتیاط واجب آن است که به حکم قسم عمل کند .


مسأله 3در این که فلان لفظ قسم است یا نه باید به فهم مردم رجوع کرد هر چه را قسم دانستند قسم است .و ظاهر آن است اگر گفت به حق خدا ،به جلال خدا ،به عظمت خدا ،اینها قسم است ،بلکه بعید نیست که اگر بگوید به علم خدا ،به قدرت خدا ،آن هم قسم باشد .

مسأله 4قسم به پیغمبران و امامان و به چیزهاى مقدس مثل قرآن ،کعبه ،و امثال آنها صحیح نیست .
مسأله 5اگر بگوید به خدا من این کار را مى‏کنم اگر خدا بخواهد و مراد تبرّک نباشد ،بلکه واقعاً تعلیق باشد قسم واقع نمى‏شود ،حتى اگر قسم به به جا آوردن کار واجبى باشد یا ترک کردن چیز حرام باشد .و اگر بگوید به خدا این کار را مى‏کنم اگر فلانى بخواهد ،پس اگر آن شخص خواست که آن عمل را بکند ،قسم واقع مى‏شود و اگر نخواست واقع نمى‏شود .و اگر گفت قسم به خدا اگر زید آمد فلان کار را مى‏کنم ،اگر زید آمد قسم واقع است و باید عمل کند و الّا نباید عمل کند .

مسأله 6شرط است در صحیح بودن قسم ،آن که قسم خورنده عاقل و بالغ باشد و قصد و اختیار داشته باشد ،بلکه اگر در حال شدت خشم قسم بخورد به طورى که قصد از او سلب شود صحیح نیست .

مسأله 7قسم اولاد با منع پدر و قسم زن با منع شوهر درست نیست ،مگر آن که منع کند از کار واجب یا از ترک حرام ،و در صورتى که منع آنها متوجه به مورد قسم باشد بعید نیست که قسم آنها واقع نشود .

مسأله 8اگر اولاد و زن قسم بخورند بدون اذن پدر و شوهر بعید نیست که قسم آنها واقع نشود حتى در قسم به به جا آوردن واجب و به جا نیاوردن حرام ،لکن نباید احتیاط را ترک کرد .

مسأله 9اگر قسم بخورد که واجبى یا مستحبى را ترک کند یا حرامى یا مکروهى را به جا بیاورد قسمش صحیح نیست و اگر مورد قسم به حسب حکم شرع مباح است ولى به حسب منافع و اغراض عقلایى رجحان و مزیت داشته باشد قسم صحیح است و باید عمل شود ،بلکه اگر از این جهت نیز هیچ طرف بر طرف دیگر مزیت نداشته باشد بعید نیست صحیح باشد و باید عمل شود ،بلى اگر به حسب غرض عقلا طرف مقابل مزیت دارد قسم صحیح نیست ،مثل آن که قسم بخورد دواى مقوى نخورد .

مسأله 9اگر قسم بخورد که واجبى یا مستحبى را ترک کند یا حرامى یا مکروهى را به جا بیاورد قسمش صحیح نیست و اگر مورد قسم به حسب حکم شرع مباح است ولى به حسب منافع و اغراض عقلایى رجحان و مزیت داشته باشد قسم صحیح است و باید عمل شود ،بلکه اگر از این جهت نیز هیچ طرف بر طرف دیگر مزیت نداشته باشد بعید نیست صحیح باشد و باید عمل شود ،بلى اگر به حسب غرض عقلا طرف مقابل مزیت دارد قسم صحیح نیست ،مثل آن که قسم بخورد دواى مقوى نخورد .

مسأله 10بعد از آن که قسم واقع شد با شرایط صحتش ،واجب است وفا کند به موجب آن ،و حرام است مخالفت آن و باید در صورت مخالفت کفاره بدهد .

مسأله 11کفاره در صورتى واجب است که عمداً مخالفت کند و اگر از روى نادانى و یا فراموشى و یا غفلت و یا از روى اضطراب یا اجبار و اکراه باشد ،کفاره واجب نیست .

مسأله 12کفاره قسم یک بنده آزاد کردن یا ده نفر مستمند را طعام دادن و یا پوشاندن است و اگر نتوانست انجام اینها را ،سه روز باید روزه بگیرد .

احکام نذر

مسأله 1نذر آن است که با لفظ خاصى که بعد ذکر مى‏شود چیزى را از براى خدا به عهده بگیرد .
مسأله 2در نذر صیغه لازم است و با نیت تنها واقع نمى‏شود و صیغه باید دلالت کند بر آن که به عهده خود براى خداى متعال قرار دادم عملى را یا ترک عملى را .

مسأله 3چنانچه در قسم گفته شد که واقع مى‏شود به سوگند به ذات مقدس یا صفات مخصوص او به تفصیلى که ذکر شد ،در نذر نیز همین طور لازم نیست به اسم ذات مثل «اللََّه »باشد ،بلکه به آن چه قسم صحیح است ،نذر واقع مى‏شود ،بلکه بعید نیست که با هر لغتى نیز واقع شود مثل قسم

منبع: نجاة العباد
توضیح: کتاب «نجاة العباد »اوّلین رساله عملیه فارسى حضرت امام خمینى قدس سره مى‏باشد که در اوان مرجعیّت ایشان جمع‏آورى گردیده است .